Sprawy spadkowe
Notariusz dokonuje czynności pozwalających uregulować sprawy spadkowe w szczególności majątkowe na wypadek śmierci oraz potwierdzić i uporządkować prawa do spadku. W kancelarii można między innymi sporządzić testament, uzyskać akt poświadczenia dziedziczenia, złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku oraz zawrzeć umowę o dział spadku.
Koszty czynności obejmują wynagrodzenie notariusza, ustalane zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, wraz z podatkiem VAT, a także mogą obejmować podatek od czynności cywilnoprawnych lupodatek od spadków i darowizn oraz opłaty sądowe związane z wpisami w księdze wieczystej. Ich wysokość zależy od rodzaju czynności, wartości jej przedmiotu oraz zakresu składanych wniosków wieczystoksięgowych.
Testamenty notarialne i zapisy windykacyjne
Testament notarialny pozwala precyzyjnie określić, kto i w jakiej części ma dziedziczyć po testatorze, a także zamieścić dodatkowe rozrządzenia na wypadek śmierci. W testamencie można między innymi ustanowić zapisy, nałożyć polecenia, powołać wykonawcę testamentu, dokonać wydziedziczenia albo odwołać wcześniejsze rozrządzenia.
Szczególne znaczenie ma zapis windykacyjny, który może zostać ustanowiony wyłącznie w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego. Powoduje on, że wskazana osoba nabywa oznaczony przedmiot bezpośrednio z chwilą śmierci testatora.
Zapisem windykacyjnym można objąć w szczególności:
-
nieruchomość lub udział w nieruchomości;
-
lokal mieszkalny albo niemieszkalny;
-
przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne;
-
udziały, akcje oraz inne zbywalne prawa majątkowe;
-
rzecz ruchomą;
-
ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytkowania albo służebności.
Testament notarialny może zostać w każdym czasie zmieniony lub odwołany. Na życzenie testatora informacja o jego sporządzeniu może zostać zamieszczona w Notarialnym Rejestrze Testamentów, bez ujawniania treści dokumentu.
Poświadczenie dziedziczenia i oświadczenia spadkowe
Notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia, który potwierdza, kto i w jakiej części nabył spadek. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia wywołuje skutki odpowiadające prawomocnemu postanowieniu sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.
Poświadczenie może dotyczyć:
-
dziedziczenia ustawowego;
-
dziedziczenia na podstawie testamentu;
-
nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego.
Przed sporządzeniem aktu notariusz spisuje protokół dziedziczenia, w którym ustala krąg spadkobierców, podstawę dziedziczenia, pozostawione testamenty, wysokość udziałów oraz złożone oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku.
W czynności powinny uczestniczyć wszystkie osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi, a także zapisobiercy windykacyjni. Sporządzenie aktu jest możliwe, jeżeli pomiędzy zainteresowanymi nie ma sporu dotyczącego kręgu spadkobierców, ważności testamentu albo wysokości udziałów. W przeciwnym przypadku sprawę rozstrzyga sąd.
Notariusz może również:
-
otworzyć i ogłosić testament;
-
przyjąć oświadczenie o przyjęciu spadku wprost;
-
przyjąć oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza;
-
przyjąć oświadczenie o odrzuceniu spadku;
-
sporządzić projekt protokołu dziedziczenia, jeżeli jednoczesne stawiennictwo wszystkich osób, które powinny uczestniczyć w czynności, nie jest możliwe;
-
sporządzić europejskie poświadczenie spadkowe w sprawie mającej element transgraniczny.
Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku należy złożyć w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o podstawie swojego powołania. Odrzucenie spadku powoduje, że dana osoba traktowana jest tak, jakby nie dożyła jego otwarcia, co może prowadzić do powołania kolejnych osób, w tym jej dzieci.
Akt poświadczenia dziedziczenia potwierdza nabycie spadku, ale nie dokonuje podziału jego składników. Jeżeli spadek przypada kilku osobom, jego podział wymaga zawarcia odrębnej umowy o dział spadku albo przeprowadzenia postępowania sądowego.
Na wniosek spadkobiercy albo zapisobiercy windykacyjnego notariusz może również sporządzić protokół obejmujący żądanie ujawnienia w księdze wieczystej nabytego w drodze dziedziczenia:
-
prawa własności nieruchomości;
-
prawa użytkowania wieczystego;
-
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.
Na podstawie tego protokołu notariusz składa elektroniczny wniosek wieczystoksięgowy do właściwego sądu oraz pobiera należną opłatę sądową. Dzięki temu spadkobierca może przeprowadzić w kancelarii zarówno poświadczenie dziedziczenia, jak i czynność zmierzającą do ujawnienia nabytego prawa w księdze wieczystej.
Umowy dotyczące dziedziczenia i dział spadku
Notariusz sporządza umowy pozwalające uregulować zasady przyszłego dziedziczenia oraz dokonać zgodnego podziału majątku należącego do spadku.
Przyszły spadkodawca może zawrzeć ze swoim spadkobiercą ustawowym umowę o zrzeczenie się dziedziczenia. Umowa może obejmować:
-
zrzeczenie się dziedziczenia ustawowego;
-
zrzeczenie się wyłącznie prawa do zachowku;
-
zrzeczenie się prawa do zachowku w części;
-
zrzeczenie się dziedziczenia na korzyść innej osoby, na zasadach dopuszczonych przez przepisy.
Skutki zrzeczenia się dziedziczenia obejmują co do zasady również zstępnych zrzekającego się, chyba że strony postanowią inaczej. Umowę można później uchylić w drodze kolejnej umowy zawartej pomiędzy spadkodawcą a osobą, która zrzekła się dziedziczenia. Zarówno zrzeczenie, jak i jego uchylenie wymagają formy aktu notarialnego.
Po uzyskaniu aktu poświadczenia dziedziczenia albo prawomocnego postanowienia sądu spadkobiercy mogą zawrzeć umowę o dział spadku. Może ona obejmować w szczególności:
-
nieruchomości i udziały w nieruchomościach;
-
lokale oraz spółdzielcze własnościowe prawa do lokali;
-
przedsiębiorstwa i gospodarstwa rolne;
-
udziały lub akcje w spółkach;
-
pojazdy i inne ruchomości;
-
środki pieniężne, wierzytelności i pozostałe prawa majątkowe.
W umowie można przyznać poszczególne składniki określonym spadkobiercom, dokonać ich fizycznego podziału albo ustalić spłaty i dopłaty. Możliwe jest również określenie terminów płatności i wydania majątku, rozliczenie nakładów, wydatków oraz pobranych korzyści, a także zaliczenie otrzymanych wcześniej darowizn na schedę spadkową.
Obowiązek zapłaty lub wydania składnika majątku może zostać zabezpieczony poprzez poddanie się egzekucji w akcie notarialnym.
Jeżeli spadkodawca pozostawał w związku małżeńskim, dział spadku może wymagać wcześniejszego albo równoczesnego podziału majątku wspólnego małżonków. Obie czynności mogą zostać objęte jednym aktem notarialnym. Jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość, użytkowanie wieczyste albo spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, umowa o dział spadku wymaga formy aktu notarialnego.
Pełnomocnictwa i inne czynności w sprawach spadkowych
Notariusz sporządza pełnomocnictwa i oświadczenia umożliwiające uporządkowanie spraw związanych ze spadkiem oraz reprezentowanie spadkobiercy przed urzędami, sądami, bankami i innymi instytucjami.
Pełnomocnictwo może obejmować w szczególności:
-
złożenie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku;
-
udział w umownym dziale spadku;
-
sprzedaż, darowiznę albo inne rozporządzenie odziedziczonym majątkiem;
-
odbiór środków pieniężnych, dokumentów i przedmiotów należących do spadku;
-
reprezentowanie przed sądem, urzędem skarbowym, bankiem, spółdzielnią mieszkaniową lub sądem wieczystoksięgowym;
-
wykonanie zapisu lub polecenia testamentowego.
W kancelarii można również sporządzić:
-
oświadczenie wykonawcy testamentu o przyjęciu albo odmowie pełnienia tej funkcji;
-
umowę lub ugodę dotyczącą zapłaty zachowku;
-
oświadczenie o uznaniu roszczenia spadkowego;
-
oświadczenie o wykonaniu zapisu testamentowego;
-
zgodę na dokonanie określonej czynności dotyczącej spadku;
-
oświadczenie o poddaniu się egzekucji w zakresie spłaty, zachowku albo innego zobowiązania;
-
poświadczenie podpisu lub zgodności odpisu dokumentu spadkowego.
Zakres pełnomocnictwa powinien zostać precyzyjnie dostosowany do planowanej czynności. Jeżeli czynność wymaga formy aktu notarialnego, pełnomocnictwo do jej dokonania również powinno zostać udzielone w tej formie.
Sprawy spadkowe -konsultacja przed czynnością
Przed sporządzeniem aktu wymagana jest konsultacja z kancelarią – osobista, telefoniczna albo mailowa. Konsultacja jest bezpłatna i pozwala ustalić sposób przeprowadzenia czynności, wymagane dokumenty, treść koniecznych postanowień oraz przewidywane opłaty.